De crises van de afgelopen jaren hebben een transformatieproces in gang gezet waardoor onze manier van leven en onze economie fundamenteel zullen veranderen. Daarbij kunnen we niet om duurzaamheid heen. Alleen door bewust en gematigd te handelen kunnen we op de lange termijn zorgen dat de mens ook in de toekomst blijft voortbestaan. De richting waarin we ons moeten ontwikkelen is dus duidelijk. Er is ook al voldoende ervaring en oplossingen voor hoe dat dan moet. Nu is de tijd om zonder aarzelen actie ondernemen op alle maatschappelijke vlakken.
Als het op bouwen aankomt, is het fundamenteel een kwestie van terugkeren naar hoge kwaliteit. Duurzaamheid speelt daarbij een enorm belangrijke rol. Goede, duurzame panden geven blijk van hoge kwaliteit en worden lang gebruikt en zijn vaak geliefd. We moeten weer leren denken in termen van 100 tot 500 jaar. De tijd dat vastgoed vooral diende als investering, is voorbij. In plaats daarvan worden factoren als sufficiëntie en de daarmee samenhangende vraag ‘hoeveel is genoeg?’ een kwaliteitscriterium. Wat heb je echt nodig? Wat kun je weglaten? Hoeveel ruimte, materiaal en technologie heb je nodig? Hoe zorg je ervoor dat er zonder problemen een herbestemming of uitbreiding van een gebouw kan plaatsvinden? Tegelijkertijd mogen positieve ontwikkelingen zoals circulair bouwen er niet toe leiden dat er zomaar enorme hoeveelheden materialen en onderdelen worden verbruikt omdat het bouwproject als circulair project is gepland. Het gaat er altijd om zinvolle maatregelen te nemen die passen bij het bouwproject en waarbij financiële, ecologische en sociaal-culturele factoren als één geheel worden beschouwd. Er moet rekening worden gehouden met de hele levenscyclus van een pand – of het nu gaat om een intelligente en toekomstbestendige planning, het benodigde onderhoud of de sloop of verbouwing van het pand. Over dat laatste heeft men het meestal liever niet. Het is overigens een mythe dat goede en duurzaam gebouwde gebouwen per se duurder zijn. Bouwkosten zijn prima in de hand te houden door vooruit te plannen, en de exploitatiekosten zijn aanzienlijk lager dan bij conventionele gebouwen. Ze zijn ook duurzamer en bieden daarom meer investeringszekerheid.

Wanneer we het echter hebben over echt zinvolle maatregelen, is het vooral belangrijk dat we kijken naar bestaande gebouwen: deze moeten zoveel mogelijk behouden blijven en eventueel worden verbouwd. Alleen dan kunnen hulpbronnen en CO₂ worden bespaard. Bovendien blijft dan onze architectonische identiteit behouden. Maar dan is het wel nodig dat we het hier over hebben. Vooral in steden is er veel leegstand, bijvoorbeeld omdat er geen behoefte meer is aan de functie waarvoor een pand ooit was bestemd. Een verandering van perspectief en de moed om hier nieuwe gebruiksmogelijkheden te realiseren, zal ons in vele opzichten echt verder helpen.
We moeten af van hijgerige trends, dubieuze modes en voortdurende honger naar afgrenzing. Het gaat om het creëren van een leefbare, goed ontworpen en kwalitatief hoogwaardige bebouwde omgeving en de toegankelijkheid ervan voor iedereen. Alle mensen, ongeacht leeftijd, afkomst, huidskleur, inkomen of gender, moeten zich veilig kunnen voelen en gezond kunnen leven. Hier zijn discussies over interpretaties en individuele bedrijfsmodellen niet op hun plaats. Het is ook interessant om op te merken dat huidig onderzoek aantoont dat (het energieverbruik van) bestaande gebouwen minder problematisch zijn dan vaak aangenomen. Terwijl nieuwbouw daarentegen vaak méér energie gebruikt dan op basis van de berekeningen is voorspeld. Ook dit is een duidelijk argument voor het behoud van bestaande bouw.
We staan voor een gigantische transformatie- en verbouwingsopgave, waaraan onze hele bedrijfstak moet meedoen. Er is genoeg te doen. Dit brengt de kans met zich mee voor ieder van ons om de pioniersrol op zich te nemen en net even verder te gaan dan momenteel vereist is bij een bouwproject, of het nu gaat om hoogbouw of infrastructuur. Dat is onze verantwoordelijkheid.